Rząd zapowiada nową drogę do reformy social care.
Premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham przedstawił nowe podejście do reformy systemu opieki społecznej dla dorosłych w Anglii. Rząd chce zakończyć wieloletni polityczny impas dotyczący social care i stworzyć system zapewniający osobom starszym, niepełnosprawnym oraz wymagającym codziennego wsparcia większe bezpieczeństwo, niezależność i godne warunki życia.
Zapowiedź została przedstawiona 29 lipca 2026 roku podczas wystąpienia premiera w domu opieki w Londynie. Burnham nadał reformie social care wysoki priorytet i zapowiedział, że rozwiązania mają być wypracowywane ponad podziałami politycznymi, z uwzględnieniem opinii społeczeństwa, pracowników sektora oraz osób korzystających z opieki.
Reforma social care dotyczy Anglii
Choć komunikat został przedstawiony przez brytyjskiego premiera, planowana reforma odnosi się do systemu opieki społecznej dla dorosłych w Anglii. Social care jest obszarem zdecentralizowanym, dlatego Szkocja, Walia i Irlandia Północna odpowiadają za własne systemy opieki społecznej i posiadają odrębne rozwiązania w tym zakresie.
Celem rządu jest stworzenie w Anglii systemu określanego jako National Care Service, który miałby działać obok NHS i być z nim znacznie lepiej zintegrowany. Nie oznacza to jednak, że nowa instytucja już powstała. Na obecnym etapie jest to kierunek reformy, którego szczegółowy model ma dopiero zostać opracowany.
Czym ma być National Care Service?
National Care Service ma w założeniu połączyć różne elementy opieki nad osobami dorosłymi w bardziej spójny system. Chodzi między innymi o lepszą współpracę pomiędzy szpitalami, opieką domową, lokalnymi władzami, lekarzami pierwszego kontaktu oraz usługami środowiskowymi.
Premier wskazał cztery podstawowe zasady, na których powinien opierać się przyszły system:
- Osoby potrzebujące wsparcia powinny móc sprawnie przechodzić pomiędzy szpitalem, opieką domową i usługami środowiskowymi;
- system powinien posiadać stabilne i długoterminowe finansowanie;
- większy nacisk powinien zostać położony na profilaktykę oraz pomoc ludziom w jak najdłuższym samodzielnym życiu;
- potrzeby konkretnej osoby powinny być ważniejsze niż podziały kompetencyjne i spory budżetowe pomiędzy instytucjami.
Rząd chce również, aby opieka była udzielana w domu wszędzie tam, gdzie jest to możliwe i zgodne z potrzebami danej osoby. Ma to ograniczyć niepotrzebne pobyty w szpitalach oraz zmniejszyć ryzyko sytuacji, w której pacjent pozostaje na oddziale tylko dlatego, że nie ma dla niego odpowiedniego wsparcia po wypisaniu.
Komisja Baroness Casey ma zakończyć prace wcześniej
Kluczową rolę w przygotowaniu reformy odgrywa niezależna komisja do spraw adult social care, której przewodniczy Baroness Louise Casey.
Pierwotnie prace komisji zostały podzielone na dwa etapy. Pierwszy miał dotyczyć możliwych do wprowadzenia usprawnień w średnim terminie, natomiast drugi – długofalowej przebudowy systemu i sposobu jego finansowania, z raportem końcowym planowanym do 2028 roku.
Andy Burnham zapowiedział przyspieszenie tego procesu. Komisja ma przedstawić całościowy plan dotyczący realizacji National Care Service latem 2027 roku, czyli około roku wcześniej, niż zakładał dotychczasowy harmonogram końcowego etapu prac.
Prace komisji i konsultacje społeczne mają objąć nie tylko organizację przyszłego systemu, ale również trudne pytania dotyczące odpowiedzialności państwa i rodzin, dostępu do wsparcia oraz sprawiedliwego finansowania opieki.
Ruszyła Big Conversation on Care
Jednocześnie uruchomiono ogólnokrajową debatę publiczną pod nazwą Big Conversation on Care. Jej celem jest zebranie opinii mieszkańców Anglii na temat przyszłości social care.
W konsultacjach mogą uczestniczyć między innymi:
- osoby korzystające z opieki;
- osoby starsze i niepełnosprawne;
- członkowie rodzin i nieodpłatni opiekunowie;
- pracownicy domów opieki i opieki domowej;
- organizacje społeczne oraz przedstawiciele lokalnych władz;
- pozostali mieszkańcy zainteresowani przyszłością systemu.
Uczestnicy mają wypowiadać się nie tylko na temat jakości usług, ale również sprawiedliwości, odpowiedzialności za zapewnienie opieki oraz możliwych sposobów jej finansowania. Zebrane opinie mają zostać wykorzystane przez komisję Baroness Casey podczas przygotowywania rekomendacji.
Pracownicy social care mają otrzymać lepsze możliwości rozwoju
Jednym z pierwszych obszarów reformy ma być sytuacja osób zatrudnionych w social care. Rząd zapowiada działania dotyczące wynagrodzeń, szkoleń, bezpieczeństwa zatrudnienia oraz możliwości awansu.
Premier argumentował, że pracowników social care i NHS należy w większym stopniu traktować jako część jednego systemu. Rozważane mają być między innymi ścieżki umożliwiające osobom rozpoczynającym pracę w opiece zdobywanie kwalifikacji oraz późniejsze przechodzenie do innych stanowisk w sektorze zdrowia i opieki.
Burnham przypomniał także o planowanym mechanizmie Fair Pay Agreement dla pracowników adult social care, który według obecnych zapowiedzi ma zacząć obowiązywać w roku finansowym 2028/29. Szczegóły szerszej reformy zatrudnienia mają zostać opracowane przez nową grupę ministerialną.
Nowa grupa ministerialna i Dementia Tsar
Sekretarz zdrowia i opieki społecznej Yvette Cooper ma przewodniczyć grupie ministerialnej odpowiedzialnej za przyspieszenie prac nad reformą. Grupa ma zajmować się między innymi sytuacją pracowników, zmianami organizacyjnymi oraz wdrażaniem pierwszych rekomendacji komisji.
Rząd zapowiada również podjęcie prac nad powołaniem osoby określanej jako Dementia Tsar. Jej zadaniem byłoby koordynowanie działań dotyczących demencji, poprawa jakości usług oraz zwiększenie odpowiedzialności instytucji za realizację przyjętej strategii. Rząd zapowiedział, że prace zmierzające do powołania Dementia Tsar będą prowadzone jeszcze latem 2026 roku.
Problemy social care zwiększają presję na NHS
Rząd podkreśla, że reforma social care jest istotna nie tylko dla osób bezpośrednio korzystających z opieki. Niewydolność systemu przekłada się również na funkcjonowanie NHS.
Jednym z najpoważniejszych problemów są opóźnione wypisy ze szpitali. Pacjent może być medycznie gotowy do opuszczenia oddziału, ale nadal zajmować łóżko, ponieważ nie zorganizowano dla niego opieki domowej, miejsca w domu opieki lub odpowiedniego wsparcia lokalnego.
Według danych przytoczonych przez rząd liczba zgłoszeń na oddziały A&E wśród osób w wieku 65 lat i starszych wzrosła z około 3,3 mln w roku 2011/12 do 5,8 mln w roku 2024/25. Rząd wskazuje również, że ograniczenia finansowania social care w latach 2010–2018 mogły przyczyniać się do dodatkowych setek tysięcy wizyt starszych pacjentów na oddziałach ratunkowych każdego roku.
Premier podał ponadto, że w ostatnim miesiącu objętym przytoczonymi danymi średnio około 13 600 osób dziennie w Anglii było medycznie gotowych do wypisania, ale nie mogło opuścić szpitala. Burnham powiązał ten problem z przepełnieniem placówek, opieką udzielaną pacjentom na korytarzach oraz rosnącym obciążeniem pracowników NHS.
Czy wiadomo już, jak reforma zostanie sfinansowana?
Na 31 lipca 2026 roku rząd nie przedstawił gotowego modelu finansowania National Care Service.
Nie opublikowano również projektu ustawy ustanawiającej National Care Service ani nowych zasad określających wysokość opłat za opiekę. Oznacza to, że sama zapowiedź z 29 lipca nie zmienia obecnie praw osób korzystających z social care ani obowiązujących zasad naliczania kosztów.
Rozmowy ponad podziałami politycznymi
Rząd chce, aby reforma uzyskała poparcie różnych partii i mogła być kontynuowana niezależnie od przyszłych zmian władzy. Premier zaprosił przedstawicieli dwóch największych partii opozycyjnych do rozpoczęcia rozmów dotyczących social care.
Burnham podkreślił, że trwała reforma będzie wymagała kompromisu i znalezienia wspólnego stanowiska pomiędzy partiami, także w najtrudniejszych kwestiach dotyczących przyszłego kształtu systemu. Rozmowy między partiami mają odbywać się równolegle z konsultacjami społecznymi i pracami komisji Casey.
Co zapowiedź oznacza dla mieszkańców Anglii?
Na obecnym etapie zapowiedź nie wprowadza natychmiastowych zmian w dostępie do social care. Nie oznacza również, że opieka stanie się od razu bezpłatna ani że zmienią się obecne opłaty pobierane od osób korzystających z usług.
Najważniejsze działania zapowiedziane przez rząd to:
- przyspieszenie raportu komisji Baroness Casey do lata 2027 roku;
- rozpoczęcie Big Conversation on Care;
- opracowanie modelu National Care Service dla Anglii;
- poprawa wynagrodzeń, szkoleń i perspektyw zawodowych pracowników;
- silniejsze połączenie social care z NHS;
- rozpoczęcie rozmów z partiami opozycyjnymi.
Dopiero rekomendacje komisji i kolejne decyzje rządu, w tym ewentualne zmiany legislacyjne i budżetowe, pokażą, jak National Care Service będzie działać w praktyce i jak zostanie sfinansowany.
Reforma dopiero się rozpoczyna
Deklaracja Andy’ego Burnhama nadaje reformie social care wyższy priorytet polityczny i przyspiesza harmonogram prac nad National Care Service. Nie jest jednak gotowym planem wprowadzenia nowego systemu.
Najtrudniejsze decyzje – dotyczące finansowania, zakresu świadczeń, udziału państwa i ewentualnych opłat ponoszonych przez mieszkańców – pozostają otwarte. Odpowiedzi mają zostać wypracowane podczas publicznej debaty, rozmów pomiędzy partiami oraz prac komisji Baroness Casey.
Według stanu na 31 lipca 2026 roku najważniejszą zmianą jest zatem nie wprowadzenie nowych świadczeń, lecz rozpoczęcie przyspieszonego procesu, który ma doprowadzić do przedstawienia konkretnego planu reformy latem 2027 roku.
