Rządowe działania na rzecz ochrony dzieci przed przemocą rodzicielską – przełom w brytyjskim prawie rodzinnym
Wielka Brytania wprowadza jedną z najważniejszych reform w zakresie ochrony dzieci. 22 października 2025 r. rząd planuje ogłosić decyzję o uchyleniu domniemania „zaangażowania rodzica” w życie dziecka, które od lat stanowiło podstawę orzeczeń w sądach rodzinnych. To przełomowa zmiana, która ma zapewnić dzieciom większą ochronę przed przemocą i nadużyciami, a także zakończyć praktykę, w której kontakt z obojgiem rodziców był traktowany niemal jak wartość nadrzędna — niezależnie od ryzyka.
Decyzja ta jest częścią szerszego rządowego Plan for Change, którego celem jest odbudowa zaufania do wymiaru sprawiedliwości, wsparcie ofiar i zapewnienie, aby bezpieczeństwo dzieci zawsze było na pierwszym miejscu.
Dlaczego domniemanie kontaktu uznano za niebezpieczne?
W ciągu ostatnich lat liczne badania i raporty wykazywały szereg poważnych problemów w funkcjonowaniu brytyjskich sądów rodzinnych. Domniemanie, że kontakt z obojgiem rodziców „co do zasady” leży w najlepszym interesie dziecka, prowadziło do:
1.Utrwalania przemocy w rodzinach
W sprawach, gdzie zgłaszano przemoc domową, nadużycia lub zachowania kontrolujące, sądy mimo to często kierowały dzieci na regularne kontakty z rodzicem-sprawcą. Wynikało to z głęboko zakorzenionej kultury „pro-kontaktowej”.
2.Ograniczenia oceny indywidualnego ryzyka
Sędziowie i mediatorzy rozpoczynali rozpoznanie sprawy od założenia, że kontakt powinien zostać utrzymany, co w praktyce zmniejszało wagę alarmujących sygnałów, opinii ekspertów czy zeznań dzieci.
3.Ignorowania głosu dziecka
Choć prawo przewiduje obowiązek wysłuchania dzieci, w praktyce ich potrzeby i obawy były często spychane na dalszy plan — właśnie z powodu domniemania kontaktu jako dobra nadrzędnego.
Na czym polega reforma?
Rząd zapowiedział, że uchyli domniemanie „presumption of parental involvement” z Children Act 1989. Dzięki temu:
- Sądy nie będą już automatycznie zakładać, że kontakt z obojgiem rodziców służy dobru dziecka.
- Każda sprawa ma być analizowana indywidualnie, z uwzględnieniem bezpieczeństwa i dobra dziecka jako wartości nadrzędnych.
- W sprawach, gdzie istnieje ryzyko przemocy, kontakt będzie ograniczony lub wykluczony.
Może to przyjąć formę:
- kontaktu w pełni nadzorowanego,
- kontaktu wyłącznie pisemnego,
- restrykcji lub całkowitego zakazu kontaktu.
Wprowadzony może zostać automat ograniczający „parental responsibility” rodziców skazanych za poważne przestępstwa seksualne przeciwko dzieciom lub w przypadkach dziecka urodzonego w wyniku gwałtu.
To oznacza, że sprawcy nie będą już mogli wykorzystywać prawa rodzinnego do dalszej kontroli nad ofiarą.
Głosy poparcia: ofiary, organizacje i eksperci
Claire Throssell MBE – kluczowa aktywistka, która straciła synów
Jej zaangażowanie zostało wielokrotnie podkreślone przez przedstawicieli rządu. To właśnie jej historia uświadomiła opinii publicznej, jakie tragiczne skutki może mieć przymusowy kontakt dzieci z rodzicem-sprawcą.
Women’s Aid
Organizacja od lat alarmowała, że „pro-kontaktowa” kultura w sądach prowadzi do systemowych błędów, a w skrajnych przypadkach — do śmierci dzieci.
Szefowa organizacji podkreśliła, że zmiana to dopiero pierwszy krok, bo sama kultura prawna musi zostać gruntownie przepracowana.
Ministers and Government Officials
Deputy Prime Minister David Lammy oraz Justice Minister Baroness Levitt KC podkreślili, że jedynym prawem, które ma znaczenie jest dobro dziecka.
Pathfinder Courts – nowy model działań w sądach rodzinnych
W ramach reformy rząd rozwija także Pathfinder Courts — model postępowania, którego celem jest poprawa doświadczeń sądowych i wyników dla dzieci i rodziców uczestniczących w postępowaniach z zakresu prawa rodzinnego, w tym tych, którzy doświadczyli przemocy domowej.
Co to oznacza w praktyce dla rodzin i dzieci?
- Lepszą ochronę przed przemocą- Dzieci nie będą zmuszane do kontaktu z rodzicem, który stanowi zagrożenie
- Zmianę kultury sądowej- Sędziowie przejdą dodatkowe szkolenia, a organizacje takie jak Women’s Aid, SafeLives i inne będą wspierać proces reformy.
Wyzwania na przyszłość
Mimo szerokiego poparcia i pozytywnych ocen reformy pozostają wyzwania, które rząd musi uwzględnić:
- wdrożenie zmian na poziomie lokalnym,
- zapewnienie finansowania dla sądów i specjalistów,
- zmiana mentalności w instytucjach rodzinnych,
- monitorowanie, czy nowe przepisy realnie zmniejszają liczbę przypadków przemocy.
Eksperci podkreślają, że zmiana prawa to dopiero pierwszy krok — kluczowa jest zmiana kultury, procedur i praktyki.
Podsumowanie – fundamentalna zmiana na rzecz bezpieczeństwa dzieci
Planowane uchylenie domniemania kontaktu to historyczne posunięcie, które ma potencjał odmienić funkcjonowanie brytyjskiego systemu prawa rodzinnego.
Reforma ta:
- kładzie nacisk na życie i bezpieczeństwo dziecka,
- daje sądom większą swobodę w ochronie nieletnich przed przemocą,
- stanowi odpowiedź na lata kampanii i tragiczne przypadki,
- wpisuje się w szeroki plan rządu na rzecz poprawy wymiaru sprawiedliwości i wsparcia ofiar przemocy.
W centrum decyzji ustawodawców znalazło się przede wszystkim dziecko — jego dobro, prawa, emocje i bezpieczeństwo.
I to właśnie ten kierunek będzie wyznaczać przyszłość prawa rodzinnego w Wielkiej Brytanii.
