Reforma świadczeń zdrowotnych w Wielkiej Brytanii

Wielka Brytania stoi u progu głębokiej reformy systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami i przewlekłymi schorzeniami. Choć plany dotyczą systemu PIP (Personal Independence Payment) już od dłuższego czasu budzą kontrowersje, w 2025 roku rząd przyjął nowe podejście — częściowe wycofanie się z ostrych cięć i zapowiedź dokładniejszego przeglądu systemu. Poniżej znajdziesz 5 kluczowych faktów, które musisz znać — jakie kwoty będą obowiązywać, jakie zasady się zmienią, i kto może zyskać lub stracić.

1.Reforma prowadząca zmiany — kontekst i motywacje

Rząd Wielkiej Brytanii zaproponował zmiany w systemie świadczeń zdrowotnych w dokumencie „Pathways to Work” (Green Paper), które mają na celu zmniejszenie wydatków na świadczenia i lepsze ukierunkowanie pomocy.
Jedną z najważniejszych propozycji jest wprowadzenie dodatkowego warunku przy części „daily living” w PIP: aby otrzymać tę część świadczenia, osoba ubiegająca się będzie musiała zdobyć co najmniej 4 punkty w jednej konkretnej czynności codziennej — nie tylko sumować punkty z różnych czynności.
Zmiany te mają wejść w życie od listopada 2026 roku (przynajmniej dla nowych wniosków), choć zmiany dotyczące obecnych beneficjentów mają być wprowadzane stopniowo.
W lipcu 2025 roku rząd częściowo wycofał się z najbardziej drastycznych cięć — m.in. obecni posiadacze PIP zostaną objęci ochroną, co oznacza, że znaczące obniżki dla nich zostały zawieszone.

2. Zasady oceny i kryteria — co się zmieni

Obecnie, by zakwalifikować się do komponentu „daily living” PIP, osoba musi zebrać łącznie co najmniej 8 punktów z różnych czynności (np. ubieranie się, jedzenie, higiena).
Po reformie dodatkowy warunek będzie taki, że z tych punktów co najmniej 4 muszą pochodzić z jednej czynności codziennej — na przykład osoba musi mieć poważne ograniczenia w jednej konkretnej dziedzinie, a nie rozproszone po wielu aktywnościach.
Wprowadzenie tego warunku ma doprowadzić do zmniejszenia liczby osób uprawnionych do „daily living” w PIP — rząd szacuje, że do 2029/30 roku ok. 800 000 osób może stracić ten komponent.
Aby złagodzić skutki, ustalono okres przejściowy 13 tygodni, podczas którego osoby tracące prawo do świadczenia będą jeszcze otrzymywać płatności, zanim zostaną definitywnie wygaszone.

3. Kwoty i zmiany w poziomach wsparcia

Rząd zakłada, że dzięki reformie zmniejszy wydatki na świadczenia związane ze zdrowiem i niepełnosprawnością o kilka miliardów funtów
W propostasowanych zmianach dla Universal Credit przewidziano wprowadzenie niższej stawki dodatku zdrowotnego (health element) dla nowych wnioskodawców — £50 tygodniowo zamiast obecnej stawki £97. Dla obecnych beneficjentów dodatek ma zostać „zamrożony” w obecnej wysokości do 2030 roku.
Równocześnie planowane jest podwyższenie standardowej stawki Universal Credit (dla wszystkich beneficjentów), co ma zrekompensować w pewnej mierze cięcia w dodatkach zdrowotnych.
Dokładne nowe kwoty PIP (w zależności od stopnia niepełnosprawności, komponentu „mobility” i „daily living”) nie zostały oficjalnie przedstawione — rząd deklaruje, że nowe stawki będą bardziej elastyczne i dostosowane do indywidualnych potrzeb.

4. Kto zyska, kto straci — przewidywane skutki społeczne

Największym ryzykiem obcięcia pomocy są osoby, które obecnie otrzymują wsparcie na podstawie łagodniejszych objawów — np. z zaburzeniami psychicznymi lub umiarkowanymi ograniczeniami funkcjonalnymi. To właśnie takie osoby mogą zostać pozbawione komponentu „daily living”.
Organizacje pozarządowe ostrzegają, że zmiany pogłębią nierówności i ubóstwo wśród osób z niepełnosprawnościami — szczególnie w regionach już wcześniej dotkniętych trudną sytuacją społeczną, np. Walii.
Szacuje się, że między 800 000 a 1,3 miliona osób może doświadczyć utraty średnio £4 500 rocznie z tytułu likwidacji komponentu „daily living”.
Jednak dzięki częściowemu odwróceniu polityki i objęciu ochroną obecnych beneficjentów, skala bezpośrednich strat została zmniejszona — wielu osobom obecnie otrzymującym pomoc nie grożą natychmiastowe cięcia.

5. Proces aplikacji i harmonogram wdrożenia

Planowane jest uproszczenie procesu składania wniosków o PIP: większy udział elektronicznych formularzy, powiązanie z innymi systemami świadczeń oraz lepsza integracja systemów socjalnych.
W trakcie głosowania nad ustawą o Universal Credit i PIP (tzw. “Universal Credit and Personal Independence Payment Bill 2024-25”) w lipcu 2025 roku rząd zgodził się na wprowadzenie ochron dla obecnych beneficjentów oraz okresu przejściowego 13 tygodni dla tych, którzy utracą uprawnienia.
W praktyce nowe zasady dla części „daily living” mają zacząć obowiązywać od listopada 2026 dla nowych wniosków.
Rzecz jasna, reforma PIP będzie przeprowadzana stopniowo, a obecni beneficjenci mają być chronieni przed drastycznymi zmianami.
Ostateczne decyzje, szczegóły regulacji i pełne kwoty zostaną ogłoszone w toku prac legislacyjnych oraz przeglądu systemu prowadzonego przez ministra ds. zabezpieczenia społecznego i niepełnosprawności (między innymi Stephen Timms).

Podsumowanie
Reforma świadczeń zdrowotnych w Wielkiej Brytanii (głównie w obszarze systemu PIP) to ambitny, ale kontrowersyjny projekt. Rząd dąży do ograniczenia kosztów i większej precyzji w przyznawaniu pomocy, lecz część planowanych zmian — zwłaszcza ograniczenie componentu „daily living” — wywołuje obawy organizacji pozarządowych i osób dotkniętych niepełnosprawnościami. Kluczowe pozostaje to, jak wygląd będą ostateczne zasady i kwoty, oraz czy proces wdrożenia będzie sprawiedliwy dla obecnych beneficjentów.