Nowe zasady nieobecności dla posiadaczy pre-settled status w ramach EU Settlement Scheme
EU Settlement Scheme po brexicie
EU Settlement Scheme (EUSS) został wprowadzony w Wielkiej Brytanii jako mechanizm ochrony praw obywateli Unii Europejskiej i ich rodzin, którzy mieszkali w UK przed zakończeniem okresu przejściowego brexitu. Umożliwia on uzyskanie:
- pre-settled status (dla osób przebywających w UK krócej niż 5 lat),
- settled status (dla osób, które udowodnią co najmniej 5 lat ciągłego pobytu).
Dotąd przejście z pre-settled do settled status było możliwe tylko przy spełnieniu surowych warunków nieprzerwanego pobytu, co oznaczało poważne ryzyko utraty prawa pobytu dla osób z dłuższymi nieobecnościami.
Co się zmienia od 16 lipca 2025?
Od tej daty wprowadzona zostaje nowa definicja tzw. „kwalifikującego ciągłego pobytu” dla potrzeb settled status. Zamiast konieczności udowodnienia nieprzerwanego pobytu (bez ponad 6-miesięcznych przerw), nowy przepis dopuszcza: 30 miesięcy rzeczywistego pobytu w UK w ciągu ostatnich 60 miesięcy (5 lat)
To oznacza, że:
- Liczy się łączna liczba dni/miesięcy spędzonych w UK, nawet jeśli były rozdzielone wielomiesięcznymi nieobecnościami.
- Obywatel UE może przebywać poza UK przez do 2,5 roku łącznie, bez utraty prawa do settled status.
Tło prawne zmiany
Zmiana została wprowadzona przez Home Office po licznych naciskach ze strony organizacji broniących praw obywatelskich (takich jak the3million, IMA oraz Independent Monitoring Authority), które wskazywały, że dotychczasowe przepisy były zbyt rygorystyczne i nieproporcjonalne w stosunku do celów ochronnych EUSS.
Nowa definicja pobytu:
- została uznana za bardziej realistyczną i zgodną z duchem porozumienia o wystąpieniu UK z UE (Withdrawal Agreement),
- ułatwia uzyskanie settled status osobom dotąd zniechęconym lub niesłusznie wykluczonym.
Jakie dokumenty mogą potwierdzać 30 miesięcy pobytu?
Aby uzyskać settled status na nowych zasadach, aplikant powinien zgromadzić dowody wskazujące na obecność w UK przez łączny okres 30 miesięcy w ciągu ostatnich 5 lat. Mogą to być m.in.:
- rozliczenia PAYE lub Self-Assessment z HMRC,
- listy z urzędów lub NHS,
- rachunki za media lub wynajem,
- potwierdzenia zatrudnienia lub edukacji,
- bilety podróży, pieczątki w paszporcie,
- dane z aplikacji bankowych, telefonicznych, czy geolokalizacyjnych (Google Timeline, Apple ID).
Co z osobami, które wyjechały z UK na dłużej?
Przed 21 maja 2024:
Jeśli posiadacz pre-settled status opuścił UK na ponad 2 lata przed tą datą, jego status wygasł automatycznie („lapsing leave”) i nie będzie mógł skorzystać z nowej zasady.
Po 21 maja 2024:
Na mocy nowego rozporządzenia, limit nieobecności przed wygaśnięciem pre-settled status został wydłużony do 5 lat. Tak więc obecnie:
- osoba z pre-settled status może legalnie przebywać poza UK nawet przez 4 lata i 11 miesięcy,
- nie traci statusu automatycznie, o ile nie minie 5 lat nieprzerwanej nieobecności.
Przykłady praktyczne
Przykład 1:
Anna, obywatelka Polski, mieszkała w UK od 2019 do czerwca 2022, po czym wróciła do Polski. Od lipca 2024 ponownie mieszka w UK. Jej łączny czas obecności to:
- 36 miesięcy (2019–2022),
- 6 miesięcy (lipiec–grudzień 2024).
Razem: 42 miesiące w ciągu 60 miesięcy – spełnia nowe kryterium. Może aplikować o settled status.
Przykład 2:
Luca, Włoch, z pre-settled status, opuścił UK w maju 2021 i nie wrócił do maja 2024. Nieobecność trwała 3 lata. Chociaż nadal ma ważny status (nie minęło 5 lat), spędził w UK tylko 24 miesiące. Musi poczekać i wrócić, aby dobić do 30 miesięcy obecności.
Automatyczna konwersja – czy nadal obowiązuje?
Tak. Home Office ogłosił, że osoby z pre-settled status, które spełnią warunki przejścia na settled status, mogą zostać automatycznie przekonwertowane. Jednak:
- Nowy algorytm oceniający dane HMRC i DWP będzie wdrażany stopniowo.
- Osoby, które mają wystarczające dowody, mogą i powinny aplikować ręcznie, by nie czekać na automatyczną decyzję.
- W razie braku decyzji automatycznej po 60 miesiącach – Home Office może wystawić ostrzeżenie lub list przypominający o upływającym czasie.
Zalecenia ekspertów imigracyjnych
1. Zarchiwizuj dokumenty potwierdzające obecność w UK – nawet jeśli są niepozorne.
2. Monitoruj długość nieobecności – unikaj przekroczenia 5 lat.
3. Złóż aplikację o settled status ręcznie, jeśli masz wątpliwości co do działania automatycznego systemu.
4. Nie czekaj zbyt długo – settled status daje większe prawa niż pre-settled, w tym:
a. nieograniczoną długość nieobecności poza UK,
b. łatwiejszy dostęp do obywatelstwa brytyjskiego,
c. ochronę przed utratą statusu.
Podsumowanie
Nowa zasada „30 miesięcy w ciągu 5 lat” to długo oczekiwana zmiana, która ułatwia wielu osobom z pre-settled status uzyskanie settled status, nawet mimo dłuższych nieobecności. To pozytywny krok w stronę bardziej elastycznego i sprawiedliwego systemu dla obywateli UE mieszkających w Wielkiej Brytanii. Jednak nadal wymagana jest czujność, dokumentacja oraz świadome zarządzanie swoim statusem imigracyjnym.
